کهربا

ربونات2 يا همان ربات فضانورد انسان نماي ناسا، سرانجام موفق به دريافت بليت پرواز شاتل فضايي ديسكاوري شده است و تا پايان اين ماه عازم ماموريت هيجان‌انگيز خود خواهد شد؛ ماموريتي كه تا همين جاي كار و پيش از تحقق برنامه‌ها و نتايج آن تصور مي‌شود با حضور نخستين ربات انسان نماي فضانورد در قلمروي اكتشافات فضايي، فصل تازه‌اي از ماجراجويي‌هاي فضايي انسان را رقم زده و نويد بخش ورود بشر به مرزهاي نويني از دستاوردهاي دانش فضايي و درك جهان ماوراي زمين باشد.

در اين ميان و به‌رغم اعلام آمادگي R2 براي سوار شدن بر شاتل ديسكاوري و فرستادنش به ماموريت فضايي، مسوولان مركز فضايي جانسون ناسا مي‌گويند، پاهاي اين فضانورد رباتيك هنوز آماده نيست و در حال انجام آزمايش‌هاي نهايي روي آن هستند. البته اين موضوع به نظر مهندسان ناسا مشكل‌آفرين به نظر نمي‌رسد، بنابراين انتظار كاهش و رفع تنگناهاي فعلي اين فضانورد رباتيك مي‌رود. R2 جدا از تمام محسنات و ويژگي‌هاي منحصر به فردش، عنوان نخستين ربات انسان‌نما براي سفر و كار كردن در فضا را يدك مي‌كشد، به همين دليل هم براي شماري از مسووليت‌هاي خطير و ويژه پاي درس و مشق معلمان خبره‌اي نشسته و تحت آموزش و كارورزي‌هاي متعددي قرار گرفته است. در واقع اين ربات متفاوت، قرار است در هيأت آچار فرانسه همه فن حريف خدمه ايستگاه فضايي ظاهر شود.

كارشناسان ناسا معتقدند R2 به لطف پاها و برخي امكانات و توانمندي‌هاي بهبود يافته‌اش، آينده روشني دارد. در حقيقت هر چند هدف نهايي از ساخت آن، كمك به فضانوردان بوده است اما در ابتداي امر R2 بايد همچون يك دانش‌آموز مدرسه‌اي پيشرفتي مرحله‌اي را از سر بگذراند؛ دليل اين پيشرفت مرحله‌اي نيز افزوده شدن مشخصه‌هاي جديدي مثل پاها به آن است كه انتظار مي‌رود قابليت‌هاي تازه‌اي را نصيب ربات كند. معلمان اين ربات انسان‌نما مي‌گويند، R2 براي نخستين جلسات تعليم و كارورزي‌اش روي پايه يا سكوي ثابتي براي دروس پيش‌بيني شده در يك واحد كار جاي خواهد گرفت. اين واحد كار يا لوح ماموريتي مثل تخته كاري كه براي فضانوردان عمل مي‌كند از وجود كليدهاي سوئيچ، تكمه‌هاي گردان و همچنين اتصالات و رابط‌هاي مربوط بهره‌مند است و باوجود آن خدمه مي‌توانند براي مهارت يافتن و به اصطلاح استاد شدن R2 در انجام وظايف محوله به نمونه‌سازي طبيعي كارهاي روزمره و تكاليف سخت و طاقت‌فرسا بپردازند.

معلمان سختگير R2 مي‌گويند به محض اضافه شدن پاها، اين كارآموز به انجام كارهايي همچون حركت و جابه‌جايي در داخل ايستگاه، پاك كردن نرده‌هاي مخصوص دستگيره، جارو و تميز كردن فيلترهاي هوا و همچنين انجام ديگر وظايف و كارهاي مربوط به خدمه ايستگاه از جمله طيف وسيعي از كاركردهاي مربوط به حوزه فعاليت‌هاي فوق نقليه‌اي موسوم به EVها مشغول خواهد شد.EVA در واقع به هرگونه فعاليت اجرا شده توسط يك خدمه ملبس به لباس فضايي تحت‌فشار در محيط‌هاي فضايي يا محيط‌هاي بدون تنظيمات فشاري عنوان مي‌شود. در همين رابطه بد نيست بدانيم درست شبيه همان كارهايي كه ما اينجا و روي زمين انجام مي‌دهيم، فضانوردان ايستگاه فضايي نيز صبح روز تعطيل شنبه خود را به كار نظافت و تميزكاري سپري مي‌كنند. از فوايد پا داشتن اين ربات فضانورد همين بس كه پاهاي R2 باعث امكان استراحت بيشتر به جمع خدمه ايستگاه فضايي خواهد شد. البته اين قابليت‌ها براي ماموريت‌هاي فضايي بسيار مهم است، چرا كه پاي صحبت كارآمدتر ساختن استفاده از زمان فضانوردان در ميان است و با وجود R2 ديگر لازم نيست وقت با ارزش فضانوردان براي انجام تكاليفي از اين دست تلف شود. به گفته مهندسان ناسا اين پاها پنجه‌هاي مخصوصي دارند كه مي‌تواند مثل دوشاخه به ديواره‌هاي ايستگاه فضايي وصل شود، به طوري كه R2 مي‌تواند عمل بالا رفتن را بدون استفاده از دست‌هايش ياد بگيرد. اين كاركرد وقتي مهم‌تر جلوه مي‌كند كه دست‌هاي ربات براي حمل و نقل ملزومات و ابزار نظافت آزاد باشند البته نبايد فراموش كنيم كه ربات‌ها اصولا جيب ندارند تا داخلش چيزي بگذارند. با اين همه، ربونات2 در هيأت يك كمك رسان فضانورد انسان‌نماي ماهر و زبردست به همه انتظارات و حرف و حديث‌هاي يكساله پيرامون خود پايان داده و در قالب مأموريت STS133 ناسا همراه شاتل فضايي ديسكاوري به ايستگاه فضايي بين‌المللي پرواز خواهد كرد.

مهندساني كه R2 را آموزش داده و آماده انجام وظايفش كرده‌اند، معتقدند R2 قبل از آن كه بتواند در حياتي‌ترين و مهم‌ترين وظايف و كاركردهايش فارغ‌التحصيل شود، بايد چيزي در حد يك مرد عنكبوتي بدون دست اما خبره و متخصص ظاهر شود؛ يعني براي اجراي عملياتي همچون امور مربوط به فعاليت‌هاي فوق نقليه‌اي آمادگي و تخصص كافي را پيدا كند. از همين‌رو R2 در ابتداي امر براي تمرين‌ها و كار در فضاهاي داخلي در نظر گرفته خواهد شد؛ چون اگر ربات دستيار فضايي ما در فضاي داخلي ايستگاه مرتكب انحراف و لغزشي در انجام كارش شود، يك خدمه فضايي مي‌تواند مورد را رفع و رجوع و براي امتحان و اقدام ديگري وي را پشتيباني كند. مهندسان ناسا مي‌گويند به مجرد اين‌كه R2 نشان داد از عهده وظيفه بالا رفتن و حركات صعودي به خوبي برمي‌آيد، يك رايانه جديد ارتقا يافته با امكانات نرم‌افزاري جانبي براي افزايش كارآيي به ايستگاه ارسال خواهد شد و خدمه ايستگاه آن را با مدلي كه اكنون در قفسه سينه R2 جا خوش كرده، تعويض خواهند كرد. از طرفي تيم مستقر در زمين مشغول كار روي يك باتري براي R2 هستند، چرا كه در حال حاضر اين ربات انسان‌نما مجبور است با همه ويژگي‌هايش، مثل يك تستر يا نان برشته‌كن ساده و كم اهميت آشپزخانه به پريز برق وصل شود. اعتقاد و هدف مهندسان ناسا بر اين است كه هر چه بيشتر بر دامنه آزادي و قدرت مانور R2 بيفزايند تا جايي كه نياز به هرگونه سيم و كابل و اتصالات بيروني حذف شود.

با اين اوصاف و پس از اين همه تقويت بخشي و بهبودها، اولين دستيار فضانورد انسان نماي تاريخ، قادر به راه‌اندازي و اجراي فضاهاي كاري مربوط به عمليات خروج و تعمير و نگهداري خواهد شد. جدا از پاهاي اين ربات فضانورد كه نقش مهمي را در به انجام رسيدن و پيشبرد تكاليف روزمره ولي حياتي فضانوردان ايستگاه فضايي ايفا خواهد كرد، بايد توجه داشت كه R2 حتي چشم هم دارد. چشمان R2 در واقع 2 دوربين ويدئويي است كه ديد سه‌بعدي را به اين خدمه رباتيك هديه مي‌كند و براي مشاهده يك موضع عملياتي بيروني قبل از آن كه خدمه انساني براي رفع و رجوع و انجام آن از ايستگاه مورد خارج شوند به كار مي‌آيد. به اين ترتيب چنانچه خدمه نيازي به استفاده از ابزارآلات معين يا تنظيم دقيق امور ايستگاه پيدا كنند، مي‌توانند R2 را براي ايجاد تغييرات مرتبط هدايت و اداره كنند و درست همان‌طور كه خودشان مايلند كارها انجام شود، وي را به خارج از ايستگاه بفرستند. اين وضعيت مثل شباهت كار يك پرستار اتاق عمل در آماده‌سازي محيط براي جراح است. با اين حساب خدمه مي‌توانند پس از كارهاي مقدماتي R2 وارد عمل شده و بقيه كار را به سرعت انجام دهند و به اين ترتيب چند كار را همزمان با هم در زمان كمتري تكميل و به نتيجه برسانند.

انجام موفق ماموريت در شرايط سخت

ربات انسان نماي فضانورد، براي وضعيت‌هاي اضطراري ساخته شده است. يعني چنانچه موقعيتي اضطراري پيش بيايد، R2 مي‌تواند در نقش اولين واكنشگر ظاهر شود. مهندسان ناسا معتقدند R2 مي‌تواند به سرعت براي كنترل مشكلات ايجاد شده عكس‌العمل نشان دهد و اين كارايي در حالي است كه فضانوردان در چنين مواقعي پيش از مبادرت به كار مخاطره‌آميزي مثل خروج از ايستگاه فضايي، ناگزير از پوشيدن لباس فضايي كامل و سپس ساعت‌ها قرار گرفتن در وضعيت فاقد تنظيمات فشاري حاكم بر سامانه هوابند خود هستند، اما به لطف حضور دستيار رباتيك و در حالي كه فضانوردان مشغول تنظيمات فشار لازم هستند، خدمه مي‌توانند مشكل را از طريق چشم‌هاي R2 مشاهده كنند و به تعيين رويكرد و همچنين ابزار مورد نياز براي رفع اين شكل پيش آمده بپردازند. از اين گذشته و در حالي كه انسان مي‌تواند تنها زمان محدودي را براي ماندن در خارج ايستگاه صرف كند، اما R2 مي‌تواند مادامي كه ضرورت دارد براي كار در خارج ايستگاه بماند، اما اين كه چه محاسن و ويژگي‌هاي شاخص ديگري در اين ربات فضانورد انسان نما پيش‌بيني و ذخيره شده بايد به انتظار تحقق مأموريت قريب الوقوع ديسكاوري و شنيدن خبرهاي بيشتر نشست.

با اين اوصاف مسوولان ناسا مي‌گويند مقدورات و توانمندي‌هاي افزون‌تري براي آينده متصور خواهد بود. پيش‌بيني مي‌شود روزي در آينده نزديك، R2 ملبس به سامانه‌اي نظير جت پك‌ها شود و خودش مهياي پرواز مستقل و شخصي شود؛ با اين همه انتظار همگان اين است كه R2 به دنبال همتاي پيشين خودش R1 و البته با توانمندي‌هاي افزون‌تر از آن، بتواند تحولات و نتايج اثربخشي را در مسير امور اكتشافات فضايي انسان رقم بزند و عنوان غرورآميز دست راست و كمك‌رسان امروز خدمه فضايي و نماينده مطمئن فرداي ما در ديده‌وري و كاوش فضاهاي دور را عملا معنا ببخشد.